Hieronder vind je alle artikelen in de categorie: Boerenvuur

Omdenken in agroforestry

Met een mooie gemengde groep van zo’n dertig mensen spraken we tijdens dit BoerenVuur over agroforestry. Dat deden we op de BD boerderij van de familie Bor in Noordeloos, op een ijskoude zaterdag in december.

Tijdens de rondleiding laat René Bor hun hellingstal zien. Dat is een mooi systeem waarbij de koeien op een heuvel van stro lopen en liggen. De linker hellingstal wordt af en toe helemaal uitgemest (zoals bij een potstal gebruikelijk is), omdat hij anders te hoog wordt door de stro toevoer. In de rechter hellingstal is de stro toevoer in balans met de mest afvoer: door het gewicht van de koeien komt natte, verteerde mest onderaan de helling vanzelf tevoorschijn en kan daar makkelijk worden afgevoerd. Nadeel van de hellingstal: het is lastig de koeien schoon te houden (het voerhek is aan de onderkant van de helling). Voordeel van de hellingstal: je krijgt hele mooie mest.

Met nog maar 2 à 3 kg krachtvoer en 5.800kg melk is René heel tevreden over de kringlopen op het bedrijf. Gevraagd naar zijn droom zou hij iets willen verzinnen voor de stro aankoop, dat is nu zo’n 80 à 100 ton per jaar. De groep brainstormt over of agroforestry hier een rol in zou kunnen spelen. Bomen in de weide ziet René niet helemaal voor zich: ze doen juist zo hun best om weidevogels te beschermen, en in bomen, zo is de ervaring, zitten roofvogels die de weidevogels bedreigen. Zou olifantgras wellicht een optie kunnen zijn?

Maria en Kees van Gaalen van BD boerderij Noorderlicht gebruiken nu voor het vijfde jaar naar grote tevredenheid kruiden voor de koeien. “Maar het leukste zou zijn als de koeien het zelf zouden kunnen zoeken”, vertelt Maria enthousiast. Zo kwam het dat ze bomen zijn gaan planten. 10 verschillende voederbomen hebben ze nu geplant, zoals linde (voor als je koorts hebt), eik, schietwilg, berk, boskriek (zoete kers), walnoot, kastanje. De bomen zijn nu voor de koeien bedoeld en kunnen later ook voeding voor de mensen leveren. Ook plantten ze 200 struiken zoals zwarte bessen, frambozen (goed voor het samentrekken van de baarmoeder), bramen. De beplanting staat langs een houtwal, in drie verschillende rijen van elk 100 meter. De koeien kunnen wanneer ze hier langs lopen zelf naar behoefte bladeren en twijgen uit pakken. “Uiteindelijk zou het het beste zijn als de voederhaag het bijvoeren van kruiden overbodig gaat maken. Dan kunnen wij ons weer ergens anders op gaan richten.”

Op de vraag of (wal)noten niet een grondwaterstand van minstens 1.80 diep nodig hebben komt vanuit de groep als antwoord “Als het grondwater hoger komt, dan doet de boom het wel, maar dan zou hij kunnen omwaaien als het stormt. Dus áls je hem naast je huis zet, zorg dan dat hij aan de goede kan staat.”

Zou je de voederbomen terug proeven in de melk? Maria gelooft dat zeker wel. Er worden wel her en der al melkproeverijen gehouden. Kunnen we in de toekomst agroforestry melk met specifieke smaak meerwaarde geven?

Jo van Balkom vertelt over de ervaringen met agroforestry bij hen op de boerderij. De boerderij is sinds twee jaar van zijn dochter. De omschakeling naar biologisch kwam zo’n twintig jaar geleden en werd ingegeven door agrarische natuurvereniging de Duinboeren. Ze zijn met kruiden in de wei begonnen: cichorei, smalle weegbree, wilde peen, karwei, duizendblad. Of het iets oplevert voor de koeien weet Jo niet zeker, maar ze zaaien nog steeds kruiden in en ze zaaien ze door. “Mocht het niet direct iets opleveren voor de koeien, het is in ieder geval goed voor de beestjes en de zoemertjes. Die cichorei, die bloeit veel. En de mensen vinden het heel mooi!” De volgende stap was om samen met het Louis Bolk Instituut (Nick van Eekeren, Jan de Wit, Boki Luske) te kijken wat ze konden doen aan agroforestry. Ze hebben els en wilg en hazelaar geplant. Op 60 meter, 10 meter, en 20 meter van elkaar. Sinds twee jaar zijn de draadjes weg en kunnen de koeien er helemaal bij. De hazelaar heeft dat niet gered met zoveel koeien, de andere bomen wel. Vanuit het Louis Bolk Instituut is een proef gedaan met wildcamera’s die dag en nacht de bomen filmden. Daaruit bleek dat bepaalde groepen koeien meer aan de bomen vraten dan anderen: koeien met een negatieve energie balans (tussen de 30 en de 50 dagen na afkalven) en koeien met een hoog celgetal (indicator voor uierontsteking) vraten meer aan de voederbomen dan de andere koeien.

Jo vertelt dat ze zoeken naar een manier om zonder afrastering te kunnen werken met de voederbomen. Ze knotten nu alles op zon 60 à 70 cm, in de winter, met vrijwilligers. Dat is best een werk. Om de bomen een beetje te beschermen tegen de koeien zou je bijvoorbeeld meidoorn of braam erdoorheen kunnen laten groeien. Maar dat is voor de vrijwilligers niet echt een pretje. En er is eigenlijk al een tekort aan vrijwilligers.

De groep oppert of iets mogelijk zou zijn met scheren, of een ander apparaat, bijvoorbeeld zoals gebruikt door loonwerkers in de fruitteelt, om de bomen op maat te houden. We praten over of voederbomen naast medicinale waarden ook voederwaarden zouden kunnen hebben. Jo zegt dat daar wel wat testen mee waren gedaan, met name voor geiten. Vanuit de groep komt de opmerking dat vroeger de zogenaamde knotlindes werden geknot als de lindes nog in het blad zaten, het geknotte spul (met blad dus) werd dan aan het vee gevoerd.

Uit het gezamenlijk rondje ter afsluiting komen positieve geluiden, mensen willen graag aan het planten gaan. Paul de Graaf (is bezig met een onderzoek) noemt de infobladen met voorbeelden van Agforwardhandleidingen op basis van best practice, en een Ontwikkelingstraject voedselbosbouw voor boeren in Zuid-Holland , o.a. met Roel en Arjen. Ook wordt de factsheet agroforestry van de WUR genoemd. We zien dat er een verschil is tussen een landbouwbedrijf opstarten vanaf de start met bomen er als onderdeel van, of een bestaand landbouw bedrijf van bomen gaan voorzien. Lizelore is akkerbouwer en zou wel wat willen met agroforestry, maar vraagt zich af hoe ze in de investeringsjaren haar niet-geplante gewassen moet terugverdienen. Uit de groep komt het statement “Voor gederfde opbrengsten kan je geen lening aanvragen.” Wanneer we over investeren in agroforestry spreken komt Jo met het idee om misschien boomteelt te combineren met veeteelt of akkerbouw. In de laanboombeelt is het gebruikelijk dat je pas na 10 à 15 jaar je product oogst. Misschien moeten we lobbyen voor betere voorwaarden voor die overgangsperiode, om het beter mogelijk te maken bomen te zetten op nieuwe en bestaande bedrijven. Door de Belgische deelnemers wordt de ervaring gedeeld dat er bij hen krachten gebundeld werden en in een vierjarig project actief geworven werd voor agroforestry op beleidsniveau. Een ander inzicht van deze bijeenkomst is dat agroforestry streekeigen aspecten kent (denk bijvoorbeeld aan de weidevogels). We sluiten positief af en zien dat er werk aan de winkel is voor meer praktische toepasbaarheid en dat er meer boeren-ervaring met agroforestry nodig is om er meer over te weten te komen. Omdenken is nodig: we zijn agroforestry nog niet zo gewend en moeten leren om niet in beperkingen maar in mogelijkheden te denken. We hebben ruimte nodig om agroforestry eigen te kunnen maken.

 

Nieuwe federatie van boeren organisaties

Afgelopen 17 november kwamen meerdere boerenorganisaties bij elkaar om de mogelijkheden voor samenwerking te verkennen.

Afgevaardigen waren er van het CSA netwerk Nederland, van het Nederlandse Permacultuur netwerk,  van ‘Grootschalige Kleinschaligheid’, het netwerk op te starten voor biologisch-veganistische landbouw in Nederland en Vlaanderen, Ecosystem Restoration Camps NL, en Toekomstboeren.

We merken dat er steeds meer initiatieven en organisaties rondom kleinschalige boeren ontstaan. Dat we met velen zijn bied kansen om samen te werken en elkaar te versterken. Een idee waarin iedereen zich kan vinden is het vormen van een federatie van organisaties voor kleinschalige boeren. Boerenorganisaties en initiatieven van boeren zouden dan ieder een gelijkwaardig lid zijn van de federatie. In een federatie kunnen we op de hoogte blijven van elkaars activiteiten, onderwerpen afbakenen, meer met elkaar samen werken, samen fondsen aanvragen en naar politiek en beleid een sterker geluid maken. Gemeenschappelijke gedeelde onderwerpen zijn de op hande zijnde omgevingswet, het systemisch falen vs individueel succes, en LAND. Hier lees je een uitgebreider verslag.

BoerenVuur Agroforestry 15 december

 

BoerenVuur op boerderij van jonge BD boer René Bor in Noordeloos op zaterdag 15 december:

Toekomstboeren en BD-jong duiken in agroforestry

De landbouw van de toekomst heeft bomen in zich. Welke boeren wagen zich er al aan? Hoe gaat dat in de praktijk?

Maria en Kees van Gaalen van Kaasboerderij Noorderlicht plantten struiken en bomen aan, in eerste instantie voor het vee, en later voor de mens. Hun fytotherapeute heeft geadviseerd welke bomen en struiken goed zouden zijn voor de koeien: de koeien kiezen straks zelf hun medicijn uit de voederhaag.

Melkveehouder Jo van Balkom van biologische boerderij de Kerkhoeve heeft goede ervaring met agroforestry: tijdens een veldonderzoek bij hen op de boerderij ontdekte ze dat de koeien de wilgen uit hun voederhaag echt als medicijn gebruiken. Hij deelt zijn ervaring met ons.

 

BD jong is de jongeren-afdeling van de Vereniging voor iologisch dynamische Landbouw en Voeding. Toekomstboeren is de vereniging voor nieuwe boeren.

We zijn te gast bij René Bor, van Hoeve Catherine Elisabeth, Tiendweg 2, 4225 PN Noordeloos.

Zaterdag 15 december

Vanaf 12:00 uur inloop.

12:30 rondleiding over de boerderij.

13:00 uur gezamenlijk gesprek over Agroforestry.

We sluiten rond 15:30 af met een borrel.

Gratis* voor leden van BD jong of van vereniging Toekomstboeren, €10 voor anderen
*Vrijwillige bijdrage voor drankjes is welkom

Aanmelden kan door te e-mailen naar bdjong@bdvereniging.nl.

BoerenVuur over samenwerken in de landbouw

BoerenVuur bij Tuinderij De Voedselketen: meewerkdag en uitwisseling over samenwerking

In tijden waarin traditionele landbouw organisaties uitgegroeid zijn tot ondoorgrondelijke economische machten, rijzen kleinere boerenorganisaties en netwerken die het boerenleven en de boerenlandbouw weer centraal stellen. Om gemeenschappelijke doelen te bereiken hebben we als kleinere initiatieven en organisaties elkaar nodig. En dan rijst de vraag: hoe ziet samenwerken er anno 2018 uit?

Hoe kunnen we samenwerken om beter te bepleiten voor onze politieke belangen. Om de economische positie van kleinschalige boeren te versterken. En om uitwisseling en innovatie op basis van onze eigen idealen te bevorderen. Wat zijn de mogelijkheden van een eventuele Nederlandse federatie van organisaties van kleinschalige boeren om dit soort doelen te bereiken?

In dit Boeren Vuur maken we kennis met een aantal boerenorganisaties en verkennen we mogelijkheden van samenwerking.

Hanny van Geel, bestuurslid van Toekomstboeren en van de Europese Coordinatie van La Via Campesina vertelt over ’s werelds grootste internationale boerenfederatie: La Via Campesina. Tuinder Alex van tuinderij de Voedselketen vertelt over haar ervaring als deelnemer van een Europees uitwisselingsproject over coöperaties en samenwerkingsverbanden in de landbouw.

Vanaf 14 uur klussen we gezamenlijk in de tuinderij, dé manier om een beeld te krijgen van deze bijzondere plek, en gerichte vragen op te laten borrelen. Om 17 uur gaat het vuur- en het gesprek aan.  Aansluitend eten we een samengestelde maaltijd (potluck) en is er natuurlijk ruimte voor meer uitwisseling.

Zaterdag 17 november vanaf 14 uur op tuinderij de Voedselketen, Pallande 1, 5688 NH Oirschot

 

 

Meer zelforganisatie, experimenteren en landrechten: uitkomsten BoerenVuur Driebergen

Producenten coöperaties, lokaal gerichte bijeenkomsten en meer aandacht voor het recht op land. Dit zijn initiatieven die ons als toekomstboeren mogelijk kunnen versterken. Ze werden bedacht door de ruim 80 boeren die bijeen kwamen op het BoerenVuur op zondag 14 oktober op het landgoed van de Kraaybekerhof in Driebergen.

De boeren kwamen uit het Zuiden, Oosten, Westen en Noorden van het land (inclusief Schiermonnikoog!). Het merendeel runt een eigen tuinderij. Maar veehouders, landzoekenden en boeren in opleiding maakten ook deel uit het gezelschap. Samen verkenden we uitdagingen waar aan gewerkt moet worden om de positie van de toekomstboer te versterken.

Zo was er aandacht voor bodembewerking, onkruidmanagement en het verbeteren van kringlopen op de boerderij. Ook werd gesproken over een eerlijk inkomen, zekerheid op land en hoe je zorgt dat je je als boer niet kapot werkt. Een deel van de mogelijke oplossingen vonden we in het organiseren van onszelf. Het vormen van teams die voor je kunnen invallen als je ziek bent of bij moet komen, het samen aankopen van pootgoed, en het organiseren van lokaal gerichte bijeenkomsten waar boeren elkaar kunnen inspireren en ondersteunen. Een ander deel in cursussen en experimenten om bijvoorbeeld de juiste houding aan te nemen bij gebruik van gereedschap, verschillende rassen en agroecologische praktijken uit te proberen en te kijken hoe ze het in andere Europese landen doen. En weer een ander deel van de oplossingen lag in bepleiten van onze rechten als boer. Zo werd gezegd dat de vereniging Toekomstboeren zijn werk op het gebied van land moet versterken. Zo hebben boeren in veel andere Europese landen rechten of steun bij het aankoop van land. In Nederland niet.

Onderdeel van het boerenvuur waren ook demonstraties van verschillende machines die kunnen helpen met grondbewerking, zaaien, onkruid wieden en oogsten op kleinschalige boerderijen. Deze werden gegeven op de tuinderij van Dave en Jasper die op het landgoed Kraaybekerhof een tuinderij met groenten, fruit en bloemen runnen. Het is een zelfoogsttuin, maar Dave en Jasper verkopen ook verstekte plantjes en leveren aan de winkel en het restaurant op het landgoed. Inspiratie voor de tuin haalden ze uit het boek “The market gardener” van Martin Fortier die rendabel is door het slim combineren van teelten, markten en inzet van machines. Taco IJzerman, die het boek naar het Nederlands vertaalde, hield een reflectie over het boek. De gedreven toon en creativiteit werd geprezen. Wel werd gewaarschuwd dat leven van alleen groenten die je verkoopt op de anonieme markt heel moeilijk is. Om weerbaarder te zijn kun je je beter (ook) richten op markten waarin meerwaarde wordt gezien en waar daarvoor betaald wordt.

Vanuit Toekomstboeren kunnen we verder met een groepje dat kleinschalige intieme tuindersuitwisseling verder wil organiseren. We hebben geleerd dat je lichaam het beste apparaat is dat je hebt en dat je dat dus ook moet ‘onderhouden’, bijvoorbeeld door het via yoga sterker te maken, of je te verdiepen in ‘bewegingsketenanalyse’. Het samen inkopen van plantgoed, compost, en andere materialen is een terugkomend idee, dat we wellicht samen met de CSA vereniging en/of de Vereniging Biotuinders kunnen oppakken. Met het verder professionaliseren van tuinderijen zouden we misschien ook het aloude machine uitwisselen weer nieuw leven in kunnen blazen? Bij de zaaimachines leerden we dat het ene mens zweert bij de lichte goedkope Earthway en het andere mens zegt dat de sjiekere Yang voor jou het werk doet en dus weten zijn geld waard is 🙂 En ook dat het nodig is om een winterse middag te besteden aan het uitvogelen van je zaaimachine. Dat doe je door op een oude handdoek te zaaien in de kamer en heel precies te kijken en op te schrijven wat er gebeurd (welke zaaiafstand bij welke schijf/rol). De BCS tweewielige trekker is hét apparaat voor kleinschalig gemechaniseerde tuinderijen. Ga langs bij mensen die ‘m hebben om er alles over te horen voordat je zelf je keuzes maakt. De quick-cut greens harvester oogst mezclun, bladsla, snijbiet, mosterd. Echt in no-time. Als je je bed super vlak hebt en je wiedt super precies voordat je oogst dan is dat echt best wel een bijzonder goed ding. Maar dan moet je natuurlijk wel afzet en koeling hebben voor die bladgewassen. De rolschoffels die werden gedemonstreerd kunnen je helpen je tuin brandschoon te houden. Al rennend ga je door je tuin, juist ook als het onkruid nog bijna niet te zien is. En je kan ermee aanaarden, dus prei en boontjes hoef je bijna niet meer te wieden.

Het was een prachtige dag, iedereen heel erg bedankt voor jullie inzet!